Đây không chỉ là xu thế tất yếu của thời đại, mà còn là yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị sáng tạo quốc gia trong kỷ nguyên số.

Bánh Tễu là một ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận này.

Không chỉ là một sản phẩm thực dưỡng, Bánh Tễu được hình thành từ sự kết tinh của tri thức, công thức, hình tượng Chú Tễu, câu chuyện văn hóa và hệ thống nhận diện gắn với một thương hiệu sáng tạo của người Việt.

Khi sản phẩm được đặt trong không gian thị trường rộng mở, đặc biệt là thị trường quốc tế, chính tổng hòa các yếu tố hữu hình và vô hình này mới là phần giá trị cốt lõi cần được bảo vệ.

Thực tiễn cho thấy, khi các sản phẩm truyền thống bước vào không gian số, tham gia các nền tảng thương mại điện tử và mở rộng kênh phân phối xuyên biên giới, nguy cơ bị sao chép, mô phỏng hoặc sử dụng trái phép gia tăng đáng kể.

Việc sao chép không chỉ dừng ở hình thức sản phẩm, mà còn lan sang hình tượng, nội dung truyền thông, câu chuyện thương hiệu và dữ liệu số.

Nếu không được định danh và quản lý ngay từ đầu, những giá trị sáng tạo tích lũy trong nhiều năm rất dễ bị làm mờ nguồn gốc, suy giảm uy tín và mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ không thể chỉ dừng ở xử lý từng hành vi vi phạm riêng lẻ, mà cần một cơ chế tổng thể để kiểm soát toàn bộ hệ thống tài sản vô hình hình thành quanh sản phẩm.

Xuất phát từ yêu cầu này, thương hiệu Bánh Tễu đã lựa chọn mô hình ủy quyền định danh và bảo vệ tài sản vô hình theo cơ chế độc quyền chống sao chép.

Theo mô hình này, các yếu tố cấu thành tài sản vô hình của sản phẩm – từ tên gọi, hình tượng, bao bì, công thức, nội dung truyền thông đến dữ liệu số liên quan – được xác định rõ ràng, có hồ sơ pháp lý và cơ chế giám sát nhất quán, nhằm bảo vệ tính độc bản và toàn vẹn của giá trị sáng tạo khi thương hiệu tham gia thị trường trong nước và quốc tế.

Song song với đó, việc triển khai tem chống hàng giả gắn với sản phẩm Bánh Tễu đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát lưu thông hàng hóa trên thị trường.

Tem không chỉ giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm chính hãng, mà còn hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, tạo căn cứ cho hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm và thực thi quyền trong thực tiễn.

Đây là giải pháp cụ thể, thể hiện sự kết hợp giữa công nghệ, pháp lý và quản lý thị trường trong bảo vệ thương hiệu Việt trước các hành vi sao chép tinh vi.

Trong quá trình định danh, thông tin về tài sản vô hình “Bánh Tễu” được ghi nhận trên hệ thống WIPO Connect của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO) với mã số riêng.

Cần nhấn mạnh rằng, WIPO Connect là nền tảng kỹ thuật phục vụ việc ghi nhận và quản lý thông tin quyền, giúp minh bạch hóa tình trạng pháp lý của tài sản vô hình trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Việc ghi nhận này không phải là cơ chế bảo hộ hay xác lập quyền, nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thực thi, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp hoặc yêu cầu bảo vệ quyền ở phạm vi xuyên biên giới.

Ở cấp độ thực thi quyền sao chép, vai trò của các tổ chức đại diện tập thể quyền ngày càng trở nên quan trọng.

Tại Việt Nam, Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (Vietrro) là tổ chức đại diện tập thể quyền sao chép duy nhất, giữ vai trò nòng cốt trong việc quản lý, bảo vệ và thực thi quyền sao chép theo ủy quyền của chủ thể quyền.

Thông qua Vietrro, Việt Nam kết nối với Liên đoàn Quốc tế các Tổ chức Quyền sao chép (IFRRO), qua đó tham gia mạng lưới hợp tác quốc tế về thực thi quyền, chia sẻ thông tin và hỗ trợ xử lý các hành vi xâm phạm quyền sao chép trong môi trường toàn cầu.

Trên nền tảng cơ chế đó, các đơn vị thực thi trong nước đóng vai trò cầu nối giữa chính sách, pháp luật và thực tiễn sáng tạo.

Trung tâm Pháp luật và Tác quyền (LECOCE), với vai trò là đơn vị triển khai theo cơ chế ủy quyền của Vietrro, tập trung vào việc định danh, giám sát và bảo vệ quyền cấm sao chép đối với tài sản vô hình của sản phẩm.

Cách tiếp cận này góp phần chuyển hóa các chủ trương, chính sách của Nhà nước về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ thành các giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp Việt trong môi trường số.

Những mô hình nêu trên phù hợp với định hướng và chỉ đạo của Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Đặc biệt Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 30/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh yêu cầu huy động sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm, đặc biệt trong môi trường số; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, minh bạch hóa thông tin quyền và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Chỉ thị cũng xác định rõ vai trò của hợp tác quốc tế, tăng cường trao đổi thông tin với các tổ chức quốc tế về sở hữu trí tuệ, qua đó nâng cao năng lực thực thi và uy tín quốc gia trong tiến trình hội nhập. Đây là cơ sở chính trị – pháp lý quan trọng để các mô hình định danh và bảo vệ tài sản vô hình, như trường hợp Bánh Tễu, được triển khai một cách bài bản, đúng hướng và phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn của đất nước.

Từ góc độ tiếp cận thị trường thế giới, việc định danh và bảo vệ tài sản vô hình giúp thương hiệu Việt chủ động hơn trước các cơ chế chế tài và thực thi quyền ở nước ngoài.

Khi quyền được xác lập rõ ràng và có căn cứ thực thi, thương hiệu không chỉ giảm thiểu rủi ro bị sao chép, mà còn nâng cao uy tín, giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Câu chuyện của Bánh Tễu cho thấy, khi các giá trị truyền thống được quản lý như tài sản vô hình gắn với thương hiệu, việc gìn giữ bản sắc và hội nhập quốc tế không đối lập nhau, mà có thể song hành trên cơ sở định danh đúng, bảo vệ đúng và thực thi đúng.

Lê Thị Minh Hằng

Chuyên gia Sở hữu trí tuệ (Bản quyền và quyền sao chép)

Giám đốc Trung tâm Pháp luật và Tác quyền